Sivas Halk Oyunları ve Folklor Kültürü

Sivas, Anadolu'nun kültürel mozaiğinin en renkli parçalarından birini oluşturan zengin bir folklor geleneğine sahiptir. Binlerce yıllık tarihiyle şekillenen Sivas folkloru, halk oyunları, türküler, geleneksel giysiler ve yaşam tarzıyla Türk kültürünün önemli bir hazinesidir. Bu yazıda, Sivas'ın özgün halk oyunlarını, folklor kültürünü ve bu kültürün günümüzde nasıl yaşatıldığını detaylıca inceleyeceğiz.

Sivas Halk Oyunlarının Genel Özellikleri

Sivas halk oyunları, Anadolu'nun iç kesimlerinde gelişen oyun karakteristiklerini yansıtır. Bu oyunlar, tarım toplumunun yaşam tarzını, coğrafi koşulları ve toplumsal yapıyı yansıtan sembolik anlamlar taşır. Sivas oyunlarının ayırt edici özellikleri şunlardır:

**Toplu İcra:** Çoğu Sivas halk oyunu toplu olarak, halka veya sıra düzeninde oynanır. Bu, topluluk bilincini ve dayanışmayı simgeler.

**Ağır Tempo:** Sivas oyunları genellikle ağır ve yavaş tempodadır. Bu özellik, yörenin iklim koşulları ve yaşam tarzıyla ilişkilendirilir.

**Güçlü Ayak Hareketleri:** Ayak vuruşları ve yere basışlar, Sivas oyunlarının karakteristik özelliğidir. Bu hareketler, toprağa olan bağlılığı simgeler.

**Cümbüş Eşliği:** Sivas oyunları geleneksel olarak zurna ve davul eşliğinde oynanır. Ancak günümüzde bağlama, kaval ve diğer çalgılar da kullanılmaktadır.

Sivas'ın Başlıca Halk Oyunları

Sivas Halkoyunu (Silifke)

Sivas'ın en bilinen ve en çok oynanan halk oyunudur. Halka düzeninde oynanan bu oyun, hem kadınlar hem erkekler tarafından oynanabilir, ancak geleneksel olarak karma oynanmaz.

**Oyun Düzeni:** Oyuncular el ele tutuşarak veya küçük parmak bağıyla halka oluştururlar. Halka genellikle sağa doğru hareket eder.

**Hareketler:** Ayak hareketleri ağır ve yavaştır. Temel adımlar ileri-geri, sağa kayma ve ayak vuruşlarından oluşur. Dizler hafifçe bükülür ve vücut salınımı minimumdur.

**Müzik:** Oyun genellikle 9/8 veya 9/4 usulünde çalınır. Zurna-davul ikilisi geleneksel eşlikçidir, ancak bugün bağlama da sıklıkla kullanılır.

**Kıyafet:** Erkekler şalvar, yelek, kuşak ve çarık giyerken; kadınlar uzun entari, şalvar, başörtüsü ve takılar takarlar.

Karşılama

Karşılama, Sivas'ta özellikle düğünlerde ve özel günlerde oynanan bir hoş geldin oyunudur. İsminden de anlaşılacağı üzü misafirleri karşılamak için icra edilir.

**Oyun Düzeni:** İki sıra halinde, karşılıklı olarak oynanır. Sıralar birbirine yaklaşıp uzaklaşır.

**Hareketler:** Karşılama hareketleri Sivas halko yunundan daha hareketlidir. Kadınlar mendil sallarken erkekler el ve kol hareketleri yapar.

**Anlam:** Misafiri karşılamak, kucaklamak ve onurlandırmak anlamı taşır.

Çayda Çıra

Çayda Çıra, Sivas'ın Divriği ve Kangal yörelerinde oynanan özel bir oyundur. Daha dinamik ve enerjik bir karaktere sahiptir.

**Oyun Düzeni:** Sıra düzeninde veya halka şeklinde oynanabilir. Oyuncular genellikle omuz omuza gelir.

**Hareketler:** Hızlı ayak değiştirme, sıçrama ve dönüşler içerir. Diğer Sivas oyunlarına göre daha tempolu bir yapıya sahiptir.

**Müzik:** 2/4 veya 4/4 usulde çalınır. Canlı ve ritmik bir melodiye sahiptir.

Acem Kızı

Acem Kızı, Sivas'ın en lirik ve duygusal oyunlarından biridir. Genellikle kadınlar tarafından oynanır.

**Oyun Düzeni:** Bireysel veya küçük gruplar halinde oynanır. Serbest formda icra edilebilir.

**Hareketler:** Zarif, akıcı ve estetik hareketler içerir. El ve kol hareketleri ön plandadır. Kadınlar başlarındaki örtüyü veya mendili kullanarak estetik görüntü oluştururlar.

**Hikaye:** Oyun, uzak diyarlardan gelen bir güzelin hikayesini anlatır. Özlem, hasret ve güzellik temalarını işler.

Ceylan

Ceylan oyunu, Sivas'ın pastoral yaşam tarzını yansıtan bir oyundur. Dağlarda otlayan ceylanların hareketlerinden esinlenilmiştir.

**Oyun Düzeni:** Genellikle iki sıra halinde oynanır.

**Hareketler:** Hafif, sıçramalı ve çevik hareketler içerir. Ceylan gibi zarif adımlar atılır.

**Kıyafet:** Oyuncular geleneksel kıyafetlerinin üzerine ceylan boynuzlarını simgeleyen başlıklar takabilirler.

Kaşık Oyunu

Kaşık oyunları Türkiye'nin birçok yöresinde olduğu gibi Sivas'ta da oynanır, ancak Sivas versiyonu kendine özgü özelliklere sahiptir.

**Araç:** Her oyuncu iki çift tahta kaşık tutar. Kaşıklar parmaklar arasında tutulur.

**Hareketler:** Kaşıklar ritmik olarak birbirine vurulur, aynı anda ayak hareketleri yapılır. Kaşık sesleri müziğe eşlik eder.

**Zorluk:** Kaşık oyunu koordinasyon ve ritim duygusu gerektirir, bu nedenle daha zor oyunlar arasındadır.

Bar

Bar oyunu, Sivas'ın en eski oyunlarından biridir ve hasat mevsimini kutlamak için oynanır.

**Oyun Düzeni:** Büyük halka şeklinde oynanır. Erkek ve kadınlar ayrı halkalar oluşturur.

**Hareketler:** Güçlü ve toprak çarpan hareketler içerir. Toprağa bereket temennisi anlamı taşır.

**Zaman:** Geleneksel olarak hasat sonrası, harman zamanında oynanır.

Sivas Türküleri ve Müziği

Sivas halk oyunları, zengin türkü geleneğiyle ayrılmaz bir bütündür. Sivas türküleri, yörenin coğrafi yapısını, yaşam tarzını, aşk hikayelerini ve tarihi olayları konu alır.

Meşhur Sivas Türküleri

**Süpürge Muştası:** Sivas'ın en tanınmış türkülerinden biri. Bir sevda hikayesini anlatır.

**Ağlama Ceylanım:** Lirik ve duygusal bir türkü. Özlem ve ayrılık temasını işler.

**Sivas Yollarında:** Yolculuk, gurbet ve hasret duygularını anlatır.

**Kara Toprak:** Toprağa bağlılığı ve köy yaşamını konu alır.

**Divriği Çiçekleri:** Divriği yöresine özgü bir türkü. Doğanın güzelliğini över.

**Sevda Çiçeği:** Aşk ve sevda temalı bir türkü.

Geleneksel Çalgılar

**Zurna:** Sivas halk müziğinin en önemli çalgısıdır. Açık havada düğün ve şenliklerde çalınır.

**Davul:** Zurna ile birlikte kullanılır. Ritmi sağlar.

**Bağlama:** Kapalı mekanlarda ve modern icralarda sıklıkla kullanılır.

**Kaval:** Çoban kavalı olarak da bilinir. Pastoral müzikte kullanılır.

**Cümbüş:** 20. yüzyıldan itibaren Sivas müziğinde yerini almıştır.

Geleneksel Sivas Kıyafetleri

Sivas halk oyunlarının görsel estetiğinin önemli bir parçası geleneksel kıyafetlerdir.

Erkek Kıyafetleri

**Şalvar:** Bol paçalı, genellikle koyu renk (siyah, lacivert, kahverengi) şalvar giyilir.

**Yelek:** Üste işlemeli veya düz kumaştan yelek giyilir. Renkleri genellikle koyu tonlardadır.

**Gömlek:** Beyaz veya açık renk gömlek temel parçadır.

**Kuşak:** Bele ipek veya yün kuşak bağlanır. Kuşağın rengi ve işlemesi kişinin sosyal statüsünü gösterebilir.

**Çarık:** Geleneksel ayakkabı olan çarık giyilir. Günümüzde çoğunlukla şalvar çorabı ve kundura kullanılır.

**Başlık:** Kasket veya kalpak tarzı başlıklar kullanılır.

Kadın Kıyafetleri

**Entari:** Uzun, göğüsten itibaren genişleyen entari giyilir. Renkler canlı ve çeşitlidir: kırmızı, yeşil, mor, mavi.

**Şalvar:** Entarinin altına geniş paçalı şalvar giyilir.

**Başörtüsü:** Başa çeşitli şekillerde bağlanan örtüler kullanılır. Başörtüsünün bağlanma şekli medeni durumu gösterebilir.

**Önlük:** Entarinin üzerine işlemeli önlük giyilir.

**Takılar:** Gümüş kolye, küpe, bilezik ve göğüs süslemeleri kullanılır. Takılar genellikle gümüştendir ve yerel motifleri taşır.

**Çorap:** Yün çoraplar giyilir, genellikle renkli ve desenlidir.

Sivas Folklorunun Günümüzdeki Durumu

Folklor Dernekleri ve Topluluklar

Sivas'ta folklor kültürünü yaşatmak ve genç nesillere aktarmak için birçok dernek ve topluluk faaliyet göstermektedir.

**Sivas Folklor Araştırma ve Tanıtma Derneği:** Halk oyunları kursları, gösteri hazırlıkları ve araştırma çalışmaları yürütür.

**Belediye Halk Oyunları Toplulukları:** Sivas Belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren topluluklar, yurt içi ve yurt dışı gösterilere katılır.

**Üniversite Folklor Kulüpleri:** Cumhuriyet Üniversitesi'nde folklor kulüpleri öğrencilere halk oyunları eğitimi verir.

**İlçe Folklor Ekipleri:** Divriği, Kangal, Şarkışla gibi ilçelerde yerel folklor ekipleri bulunur.

Festivaller ve Gösteriler

Sivas'ta yıl boyunca folklor gösterilerinin sergilendiği çeşitli etkinlikler düzenlenir.

**Sivas Uluslararası Halk Müziği ve Halk Oyunları Festivali:** Her yıl Ağustos ayında düzenlenir ve dünyanın dört bir yanından folklor toplulukları katılır.

**Düğünler:** Geleneksel Sivas düğünlerinde mutlaka halk oyunları oynanır.

**Milli Bayramlar:** 23 Nisan, 19 Mayıs ve 29 Ekim kutlamalarında folklor gösterileri düzenlenir.

**Sivas Kongresi Haftası:** 4 Eylül kutlamaları sırasında folklor ekipleri gösteri yapar.

Eğitim ve Kurumsal Çalışmalar

Sivas'ta folklor eğitimi çeşitli kurumlarda verilmektedir:

**Halk Eğitim Merkezleri:** Ücretsiz halk oyunları kursları düzenler.

**Özel Kurslar:** Profesyonel eğitmenler tarafından verilen özel dersler.

**Okullarda Folklor:** İlk ve ortaokullarda seçmeli folklor dersleri verilir.

**Üniversite Seviyesinde:** Müzik eğitimi anabilim dallarında halk oyunları dersleri bulunur.

Sivas Folklorunun Özgün Değerleri

Giyim-Kuşam Sembolleri

Sivas geleneksel kıyafetlerindeki renkler ve motifler sembolik anlamlar taşır:

**Kırmızı:** Güç, enerji ve yaşam gücünü simgeler.

**Yeşil:** Doğayı, bereketi ve yeniden doğuşu temsil eder.

**Mavi:** Gökyüzünü, uçsuz bucaksızlığı ve hüzünü ifade eder.

**El İşlemeleri:** Kıyafetlerdeki nakış motifleri bereket, koruma ve güzellik sembolizmi taşır.

Oyun İsimleri ve Anlamları

Sivas halk oyunlarının isimleri genellikle doğadan, günlük yaşamdan veya duygusal durumlardan esinlenilmiştir. Bu isimler, oyunun karakterini ve hikayesini yansıtır.

Toplumsal İşlevler

Sivas folklorunun toplumsal işlevleri şunlardır:

**Sosyalleşme:** Oyunlar, toplumun bir araya gelmesini ve kaynaşmasını sağlar.

**Kimlik Oluşturma:** Folklor, Sivas kimliğinin önemli bir parçasıdır.

**Kültürel Aktarım:** Gelenekler, oyunlar ve türküler yoluyla nesillere aktarılır.

**Eğlence:** Toplumsal etkinliklerde eğlence ve neşe kaynağıdır.

**Ritüel:** Bazı oyunlar, hasat, düğün gibi özel zamanlarda ritüel işlevi görür.

Folklor Turizmi ve Sivas

Sivas'ın folklor zenginliği, turizm açısından da önemli bir potansiyel taşır. Folklor turizmi kapsamında şu aktiviteler sunulabilir:

**Folklor Gösterileri:** Turistlere yönelik özel gösteriler düzenlenir.

**Katılımcı Atölyeler:** Turistler halk oyunları öğrenebilir.

**Geleneksel Kıyafet Deneyimi:** Ziyaretçiler geleneksel kıyafetleri giyip fotoğraf çektirebilir.

**Canlı Müzik Dinletileri:** Geleneksel çalgıların çalındığı konserler.

**Folklor Müzesi:** Sivas'ta folklor müzesi ziyareti.

Sonuç

Sivas halk oyunları ve folklor kültürü, Anadolu'nun zengin kültürel mirasının önemli bir parçasıdır. Binlerce yıllık tarih boyunca şekillenen bu gelenek, bugün hala canlılığını korumakta ve yeni nesillere aktarılmaktadır.

Sivas halkoyunu, Karşılama, Çayda Çıra, Acem Kızı gibi oyunlar, sadece dans değil, aynı zamanda bir yaşam tarzının, değerler sisteminin ve toplumsal kimliğin ifadesidir. Bu oyunların her biri, Sivas'ın coğrafyasını, tarihini, sosyal yapısını ve duygusal dünyasını yansıtır.

Sivas türküleri, geleneksel çalgılar, renkli kıyafetler ve anlamlı hareketler bir araya gelerek eşsiz bir kültürel tablo oluşturur. Bu tablonun korunması ve gelecek nesillere aktarılması, sadece Sivas için değil, tüm Türk kültürü için büyük önem taşımaktadır.

Folklor dernekleri, festivaller, eğitim kurumları ve yerel yönetimlerin çabalarıyla Sivas folklorunun yaşatılması ve geliştirilmesi devam etmektedir. Sivas'ı ziyaret eden herkes, bu zengin folklor kültürünü deneyimleyerek unutulmaz anılar biriktirme fırsatı bulabilir.